طراحی الگوی شایستگی مدیران بانکی در عصر بانکداری 4.0 با رویکرد تحلیل تماتیک

اتابک حاجی اقراری; مرتضی هنرمند عظیمی; هوشنگ  تقی زاده

نویسندگان

اتابک حاجی اقراری گروه مدیریت، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0008-4754-0043
مرتضی هنرمند عظیمی گروه مدیریت، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران https://orcid.org/0000-0001-9695-5191
هوشنگ تقی زاده گروه مدیریت صنعتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-0963-0653

کلمات کلیدی:

شایستگی, مدیران بانکی, بانکداری ۴.۰, تحلیل تماتیک, بانکداری دیجیتال, تحول دیجیتال

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی جامع و بومی برای شایستگی‌های موردنیاز مدیران بانکی در عصر بانکداری 4.0 و متناسب با الزامات تحول دیجیتال در نظام بانکی ایران انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی، پارادایم تفسیری و روش تحلیل تماتیک براون و کلارک انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 18 نفر از خبرگان بانکداری دیجیتال، مدیران ارشد بانکی و متخصصان دانشگاهی حوزه‌های مدیریت، فناوری اطلاعات، منابع انسانی، داده، امنیت و مقررات بانکی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در شش مرحله با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. برای تأمین اعتبار و قابلیت اعتماد یافته‌ها از معیارهای چهارگانه گوبا و لینکلن استفاده شد و ضریب توافق کاپای کوهن برای پایایی کدگذاری 0.85 به‌دست آمد. تحلیل تماتیک نشان داد الگوی شایستگی مدیران بانکی در عصر بانکداری 4.0 از نه مضمون اصلی شامل شایستگی فناوری و دیجیتالی‌سازی؛ امنیت، حریم خصوصی و اخلاق دیجیتال؛ داده‌محوری و حکمرانی داده؛ تجربه مشتری و بازاریابی دیجیتال؛ اکوسیستم و بانکداری باز؛ رهبری تحول‌آفرین و آینده‌نگر؛ توسعه سرمایه انسانی و یادگیری دیجیتال؛ هوش رقابتی و پایش محیط؛ و رگولاتوری و تطابق هوشمند تشکیل می‌شود. در میان این مضامین، امنیت، حریم خصوصی و اخلاق دیجیتال بیشترین برجستگی را داشت و پس از آن رهبری تحول‌آفرین و آینده‌نگر و شایستگی فناوری و دیجیتالی‌سازی قرار گرفتند. همچنین، روابط میان مضامین نشان داد که رهبری تحول‌آفرین با توسعه سرمایه انسانی، امنیت و اخلاق دیجیتال با شایستگی فناوری، و داده‌محوری با رهبری ارتباط نزدیک‌تری دارند. الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد موفقیت مدیران در بانکداری 4.0 مستلزم تلفیق شایستگی‌های فناورانه، داده‌ای، اخلاقی، راهبردی، رهبری و اکوسیستمی است و می‌تواند به‌عنوان چارچویی برای ارزیابی شایستگی، انتخاب و انتصاب مدیران، جانشین‌پروری و طراحی برنامه‌های آموزش و توسعه مدیریت در بانک‌های ایران مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abbasi, H., Esfahlan, H. N., & Azimi, M. H. (2025). Providing a Digital Service Model within the Framework of Industry 4.0 in the Banking Sector. Management Strategies and Engineering Sciences, 1-18.

Aghamohammadi, H., & Enayati Hatkelouii, H. (2024). Identifying the Human Capital Challenges of Banking 4.0 Affected by the Progress of Artificial Intelligence: A Meta-Synthesis Study. Financial and Banking Strategic Studies, 2(2), 98-114.

Ahmadi-Khesal, A., Vedadi, A., & Gholamzadeh, D. (2023). Identifying the Components of Developing Transformational Digital Leadership Competencies in the Country's Banking System. Human Resource Education and Development Quarterly, 11(42), 103-127. https://doi.org/10.66224/istd.45801.11.42.103

Arner, D. W., Barberis, J., & Buckley, R. P. (2015). The Evolution of Fintech: A New Post-Crisis Paradigm. Georgetown Journal of International Law, 47, 1271. https://doi.org/10.2139/ssrn.2676553

Bahrami, M. R., Hashemzadeh, G., Shahmansouri, A., & Fathi Hefeshjani, K. (2023). Analyzing Effective Components in Industry 4.0 Readiness Assessments. Industrial Management Perspective, 13(2), 267-297.

Coşkun, E. A. (2022). The Role of Artificial Intelligence in Investment Decisions and Applications in the Turkish Finance Industry. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 2208-2222. https://doi.org/10.21547/jss.1101615

King, B. (2018). Bank 4.0: Banking Everywhere, Never at a Bank. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781119506515

Lydiana, Y. F., Gustomo, A., & Bangun, Y. R. (2025). Bank Leadership in the Digital Age: Fostering Meaningful Employee Experiences through Transformation. Journal of Management & Organization, 1-22. https://doi.org/10.1017/jmo.2025.10028

Manta, A. G., Bădîrcea, R. M., Doran, N. M., Badareu, G., Gherțescu, C., & Popescu, J. (2024). Industry 4.0 Transformation: Analysing the Impact of Artificial Intelligence on the Banking Sector through Bibliometric Trends. Electronics, 13(9), 1693. https://doi.org/10.3390/electronics13091693

Nesindande, A. R. M., Saurombe, M. D., & Joseph, R. M. (2025). Exploring a Digital Banking Talent Management Framework at a Banking Institution in South Africa. Sage Open, 15(2), 21582440251336020. https://doi.org/10.1177/21582440251336020

Sahoo, P., Saraf, P. K., & Uchil, R. (2026). Moving toward Bank 4.0 in India: A Qualitative Thematic Analysis and Future Research Agenda. Journal of Science and Technology Policy Management, 17(8), 1701-1724. https://doi.org/10.1108/JSTPM-08-2023-0128

Sain, Z., & Adinugraha, H. H. (2025). Artificial Intelligence and Islamic Finance: Enhancing Sharia Compliance and Social Impact in Banking 4.0. Journal of Business Management and Islamic Banking, 025-046. https://doi.org/10.14421/jbmib.2025.0401-03

Tran, T. N. (2025). Systematic Review of Cybersecurity in Banking: Evolution from Pre-Industry 4.0 to Post-Industry 4.0 in Artificial Intelligence, Blockchain, Policies and Practice.

Trenerry, B., Chng, S., Wang, Y., Suhaila, Z. S., Lim, S. S., Lu, H. Y., & Oh, P. H. (2021). Preparing Workplaces for Digital Transformation: An Integrative Review and Framework of Multi-Level Factors. Frontiers in psychology, 12, 620766. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.620766

Wang, M. H., Chen, C. C., Chen, K. Y., & Lo, H. W. (2023). Leadership Competencies in the Financial Industry during Digital Transformation: An Evaluation Framework Using the Z-DEMATEL Technique. Axioms, 12(9), 855. https://doi.org/10.3390/axioms12090855

Yahaya, R., & Segbenya, M. (2023). Modelling the Influence of Managerial Competence on Managerial Performance in the Ghanaian Banking Sector. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 855. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02384-5

Zinati, B., Taleghani, M., & Sherej Sharifi, A. (2024). Designing the Dimensions of the Maturity of the Fourth Industrial Revolution in the Supply Chain of Banking Services and the Development of Digital Banking with the Foundation's Data Approach. Journal of Value and Behavioral Economics Management, 5(1), 444-470.