چارچوب محرک‌های زمینه‌ای وقوع بی‌سازمانی اجتماعی در کارکردهای حسابرسان داخلی و بررسی تأثیر آن بر بلوغ حرفه‌ای

سید مهدی تیموریان; مهدی خلیل پور; جواد رمضانی; مهدی صفری گرایلی; علی فلاح

نویسندگان

سید مهدی تیموریان گروه حسابداری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0004-9212-2861
مهدی خلیل پور استادیار، گروه حسابداری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران https://orcid.org/0000-0002-7473-1047
جواد رمضانی دانشیار، گروه حسابداری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7059-5773
مهدی صفری گرایلی دانشیار، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3431-7869
علی فلاح استادیار، گروه مدیریت و حسابداری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9662-4138

کلمات کلیدی:

بی‌سازمانی اجتماعی, حسابرسان داخلی, بلوغ حرفه‌ای, بلوغ واحد حسابرسی داخلی, هنجارهای اجتماعی, حسابرسی داخلی

چکیده

هدف پژوهش حاضر، طراحی چارچوب محرک‌های زمینه‌ای وقوع بی‌سازمانی اجتماعی در کارکردهای حسابرسان داخلی و آزمون تأثیر آن بر بلوغ حرفه‌ای واحد حسابرسی داخلی بود. این پژوهش از نظر هدف اکتشافی، از نظر نتیجه توسعه‌ای و مبتنی بر رویکرد آمیخته بود. در بخش کیفی، 13 خبره حسابداری و حسابرسی با نمونه‌گیری گلوله‌برفی و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند و داده‌های مصاحبه با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. این مرحله به شناسایی 256 کد باز، 36 مضمون مفهومی، 6 مؤلفه محوری و 3 مقوله سازه‌ای انجامید. پس از دو دور تحلیل دلفی، 32 مضمون تأیید و پرسشنامه محقق‌ساخته شش‌گویه‌ای بی‌سازمانی اجتماعی تدوین شد. در بخش کمی، 410 پرسشنامه معتبر از حسابرسان داخلی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران با نمونه‌گیری تصادفی ساده گردآوری شد. بلوغ حرفه‌ای با پرسشنامه 12 گویه‌ای مایا و همکاران سنجیده شد. داده‌ها با آزمون‌های KMO و بارتلت، تحلیل عاملی اکتشافی، چرخش واریماکس و تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول و دوم تحلیل شدند. مقدار KMO برابر با 0.714 بود و آزمون بارتلت معنادار به دست آمد (χ²=7147.421، df=153، p<0.001). شش عامل استخراج‌شده 88.504 درصد واریانس کل را تبیین کردند. شاخص‌های برازش مدل نیز مطلوب بودند (χ²/df=2.370، RMSEA=0.061، GFI=0.910، CFI=0.920 و IFI=0.920). محرک‌های زمینه‌ای بی‌سازمانی اجتماعی تأثیر منفی و معناداری بر بلوغ حرفه‌ای واحد حسابرسی داخلی داشتند (β=-0.615، CR=5.003، p<0.001). همچنین، نسبت‌های بحرانی تمامی سازه‌ها بیشتر از 2.58 بود و فرضیه پژوهش در سطح اطمینان 99 درصد تأیید شد. افزایش محرک‌های فردی، ساختاری و هنجاری بی‌سازمانی اجتماعی، بلوغ حرفه‌ای واحد حسابرسی داخلی را تضعیف می‌کند؛ بنابراین، تقویت هنجارهای مشترک، استقلال حرفه‌ای، حمایت سازمانی، سازوکارهای حل تعارض و نظام‌های انگیزشی عادلانه برای ارتقای پاسخ‌گویی، مشروعیت حرفه‌ای و بلوغ پایدار حسابرسی داخلی ضروری است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abdelrahim, A., & Al Malkawi, H. A. N. (2022). The Influential Factors of Internal Audit Effectiveness: A Conceptual Model. International Journal of Financial Studies, 10(3), 71-87. https://doi.org/10.3390/ijfs10030071

Alqudah, H., Amran, N. A., Hassan, H., Lutfi, A., Alessa, N., Alrawad, M., & Almaiah, M. A. (2023). Examining the Critical Factors of Internal Audit Effectiveness from Internal Auditors' Perspective: Moderating Role of Extrinsic Rewards. Heliyon, 9(10), 32-54. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e20497

Babashahi, J., Moghadam, R., & Soltani, M. (2023). Introducing a Strategic Framework for Human Resource Management Functions Aligned with a Turbulent Environment. Quarterly Journal of Human Resource Management Research, 15(3), 159-195.

Barr-Pulliam, D., Eulerich, M., & Ratzinger-Sakel, N. (2024). The Effect of the Internal Audit Function's Perceived Assurance versus Advisory Purpose on the External Auditor's Reliance Decision. Managerial Auditing Journal, 39(2), 138-165. https://doi.org/10.1108/MAJ-08-2023-4021

Brodowicz, M. (2023). Critical Analysis of Theories: Strain Theory, Social Disorganization Theory, and Broken Windows Theory. Sociology Journal, 3(2), 19-34.

Cantele, S., Valcozzena, S., & Campedelli, B. (2024). How Do Firm Social Practices Produce Social Impacts? Investigating the Role of Social and Long-Term Orientation. Journal of Cleaner Production, 434(1), 35-56. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.140020

Dong, J. J., Yan, S. M., & Yang, X. W. (2024). Influencing Factors and Mechanisms of Value Co-Creation in Artificial Intelligence-Driven Human Resource Management: A System Dynamics Simulation. Systems, 12(9), 352. https://doi.org/10.3390/systems12090352

Fujii, K., Fujii, Y., Kubo, Y., Tateoka, K., Liu, J., Nagata, K., Wakayama, S., & Okura, T. (2021). Association between Occupational Dysfunction and Social Isolation in Japanese Older Adults: A Cross-Sectional Study. International journal of environmental research and public health, 18(12), 48-66. https://doi.org/10.3390/ijerph18126648

Ghorbaniyan, A., Abdoli, M., Valiyan, H., & Boudlaie, H. (2024). Corporate Citizen Internal Audit Model: Evidence from Environmental Functions in Iran. Journal of Facilities Management, 22(5), 920-948. https://doi.org/10.1108/JFM-06-2022-0066

Ginesti, G., Santonastaso, R., & Macchioni, R. (2024). Family Involvement in Ownership and Governance and Internal Auditing Quality. Corporate Governance, 24(8), 46-64. https://doi.org/10.1108/CG-10-2022-0405

Hazaea, S. A., Al-Matari, E. M., & Omer, A. M. (2024). The Impact of Internal Audit System on Performance: Evidence from Emerging Markets. Humanities and Social Sciences Communications, 11(3), 13-37. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03835-3

Kamara, A. K. (2023). An Assessment of the Effectiveness of Internal Audit on Public-Sector Performance: A Case Study of the National Revenue Authority. Open Access Library Journal, 10(2), 1-28. https://doi.org/10.4236/oalib.1110432

Khalif Rashid, F., Aghaei Chadegani, A., Duhairib Al-Rubaie, M. S., & Alimoradi, M. (2025). The Effect of Internal Auditors' Motivation to Whistleblow on Unethical Conduct on Their Whistleblowing Judgments and Decisions, Considering the Moderating Role of Organizational Factors. Empirical Accounting Research, 15(1), 209-230.

Khelil, I., & Khlif, H. (2022). Internal Auditors' Perceptions of Their Role as Assurance Providers: A Qualitative Study in the Tunisian Public Sector. Meditari Accountancy Research, 30(1), 121-141. https://doi.org/10.1108/MEDAR-04-2020-0861

Khoeini, M., & Mashayekh, S. (2023). A Model for Managing Internal Auditors' Role Conflict. Empirical Accounting Research, 13(3), 1-26.

Lin-Schilstra, L., Bai, Y., Lin, L., & Mo, C. (2024). HR Practices, Service Orientation and Employee Outcomes: A Regulatory Foci. Management Decision, ahead-of-print(ahead-of-print). https://doi.org/10.1108/MD-08-2022-1168

Maia, R. V. D. L., Brigido, W. J., & Oliveira, J. M. (2024). Influencing Factors on Internal Auditing Maturity Using PLS-PM. IEEE Access, 12(1), 112659-112671. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3442160

Mao, Z., Wu, J., Zheng, Z., Sang, R., & Jin, C. (2024). An Empirical Study of Social Disorganization Theory in China. International Journal of Law, Crime and Justice, 74(1), 1-33. https://doi.org/10.1016/j.ijlcj.2023.100608

Nasirian, V., Chenari, V., Hamrahi, M., & Makvandi, F. (2023). Designing a Model for Measuring the Effectiveness of Strategic Human Resource Management Functions. Strategic studies in the oil and energy industry, 15(57), 61-80.

Razani, S., Hosseini, S. A., & Maddahi, A. (2023). An Internal Audit Maturity Model for the Public Sector: The Oil Industry. Governmental Accounting, 10(1), 1-22.

Rezaeirad, M., & Koushki Jahromi, A. (2022). The Effect of Self-Fulfilling Prophecy on Developing Auditors' Ethical Values. International Journal of Ethics and Systems, 38(1), 91-107. https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2020-0182

Safipour Afshar, M., Soltaninejad, A. S., & Soltaninejad, E. (2023). The Effect of the Audit Manager's Leadership Style on Internal Audit Effectiveness. Accounting and Auditing Review, 30(2), 291-313.

Samagaio, A., & Felício, T. (2023). The Determinants of Internal Audit Quality. European Journal of Management and Business Economics, 32(4), 417-435. https://doi.org/10.1108/EJMBE-06-2022-0193

Sánchez-Delgado, H. (2025). Analyzing Social Disorganization Theory of Crime in Barcelona: Micro-Level Insights from Census Sections. Sociological Focus, 58(2), 153-176. https://doi.org/10.1080/00380237.2025.2466791

Shokrariz, J. (2024). Examining Organizational Destructive Behaviors (Vandalism) and Their Relationship with Employees' Sense of Anomie: A Study of the Social Security Organization. Quarterly Journal of Applied Psychology, 18(3), 196-211.

Steenkamp, L., Smidt, L. A., Bozkuş Kahyaoğlu, S., & Coderre, D. (2023). A Maturity Level Assessment of the Use of Technology by Internal Audit Functions: A Comparative Analysis of the Federal Government of Canada. EDP Audit, Control, and Security Newsletter, 68(1), 1-41. https://doi.org/10.1080/07366981.2023.2229986

Steenkamp, L., Smidt, L. A., Kahyaoglu, S. B., & Coderre. (2024). A Maturity Level Assessment of the Use of Technology by Internal Audit Functions: A Comparative Analysis of the Federal Government of Canada. EDPACS, 68(1), 1-41. https://doi.org/10.1080/07366981.2023.2229986

Syafral, M., Mardiasmo, A., Nahartyo, E., & Suyanto, S. (2024). Maturity of Government Internal Audit and Public Administration: An Institutional Logic Perspective 7th International Conference on Digital Innovation, Sustainability, and Corporate Governance, NTT University, Ho Chi Minh City, Vietnam.

Veledar, B., Gadzo, A., & Bajric, N. (2025). The Impact of Various Factors on the Effectiveness of Internal Audit in the Public Sector: The Case of Bosnia and Herzegovina. Journal of Forensic Accounting Profession, 4(2), 1-19. https://doi.org/10.2478/jfap-2024-0006