طراحی الگوی گذار از موانع شیشه‌ای با رویکرد توسعه مسیر شغلی مدیران زن در سازمان‌های دولتی ایران

نسیم بهرامی خوشمهر; یحیی داداش کریمی; فرهاد نژاد حاجی علی ایرانی

نویسندگان

نسیم بهرامی خوشمهر دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-7370-2616
یحیی داداش کریمی گروه مدیریت دولتی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران https://orcid.org/0000-0002-8101-1216
فرهاد نژاد حاجی علی ایرانی گروه مدیریت دولتی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-7304-2128

کلمات کلیدی:

سقف شیشه‌ای, مسیر شغلی زنان, سازمان‌های دولتی, سوگیری‌های ساختاری

چکیده

هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین الگویی بومی و کاربردی برای گذار از موانع شیشه‌ای با تأکید بر توسعه مسیر شغلی مدیران زن در سازمان‌های دولتی ایران بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش را مدیران زن شاغل در سطوح میانی و عالی سازمان‌های دولتی ایران دارای تجربه و شناخت کافی از موانع شیشه‌ای و توسعه مسیر شغلی تشکیل دادند. مشارکت‌کنندگان با روش نمونه‌گیری هدفمند و سپس گلوله‌برفی انتخاب شدند و در مجموع 17 نفر در پژوهش مشارکت کردند. اشباع نظری در مصاحبه پانزدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی نیز انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 45 تا 70 دقیقه‌ای گردآوری و بر اساس فرایند تحلیل مضمون براون و کلارک، با کمک نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای تقویت اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی خبرگان و کدگذاری مجدد استفاده شد و توافق کدگذاری 88 درصد به دست آمد. تحلیل داده‌ها نشان داد الگوی گذار از موانع شیشه‌ای در توسعه مسیر شغلی مدیران زن از پنج مضمون فراگیر تشکیل شده است: ارتقای شایستگی حرفه‌ای و تخصصی، شبکه‌سازی و حمایت حرفه‌ای، کنترل سوگیری‌های ساختاری در تصمیم‌گیری‌ها، تدوین خط‌مشی‌های شفاف و تعریف جایگاه در مسیر شغلی زنان. این مضامین در مجموع 21 مضمون سازمان‌دهنده را دربرگرفتند. یافته‌ها نشان داد عبور از موانع شیشه‌ای صرفاً از طریق افزایش توانمندی‌های فردی امکان‌پذیر نیست، بلکه مستلزم تلفیق توسعه شایستگی‌ها، حمایت و منتورینگ حرفه‌ای، کاهش سوگیری‌های نهادی، شفافیت در معیارهای ارتقا، عدالت رویه‌ای، انعطاف‌پذیری کاری و ارزیابی عملکرد مبتنی بر نتایج است. الگوی حاصل نشان می‌دهد گذار پایدار از موانع شیشه‌ای مستلزم رویکردی چندسطحی است که هم‌زمان توانمندسازی فردی مدیران زن و اصلاح ساختارها، خط‌مشی‌ها و فرایندهای سازمانی را دنبال کند. به‌کارگیری این چارچوب می‌تواند شفافیت مسیر پیشرفت شغلی، دسترسی زنان به فرصت‌های مدیریتی و مشارکت آنان در سطوح تصمیم‌گیری سازمان‌های دولتی را تقویت کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Adamovic, M., & Leibbrandt, A. (2023). Is There a Glass Ceiling for Ethnic Minorities to Enter Leadership Positions? Evidence from a Field Experiment with over 12,000 Job Applications. The Leadership Quarterly, 34(2), 101655. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2022.101655

Akpan, A. P., Jonah, J. F., Abasiattai, E. A., & Udo, I. E. (2025). Glass Ceiling Phenomenon and Women Career Advancement: The Nigerian Perspective. African Journal of Economics and Sustainable Development, 8(1), 105-116. https://doi.org/10.52589/AJESD-54ZBDOWW

Badura, K. L., Grijalva, E., Newman, D. A., Yan, T. T., & Jeon, G. (2023). Gender and Leadership Emergence: A Meta-Analysis and Explanatory Model. Journal of Applied Psychology, 108(4), 567-595.

Bagheri, A., Hosseini, S. A., & Hosseini, S. A. (2023). Pathology of the Employee Performance Evaluation System and Providing Solutions in the Iranian Oil Pipelines and Telecommunications Company, Northeast Region. Journal of Systems Engineering and Productivity, 3(1), 66-93.

Balouki, M. (2025). The Relationship between Spiritual Leadership Style and Career Advancement with the Mediating Role of the Glass Ceiling Phenomenon. Modern Research Approaches in Management and Accounting(96), 498-514.

Chen, S., Chen, Y., & Jebran, K. (2023). Beyond the Glass Ceiling: Informal Gender-Based Status Hierarchy and Corporate Misconduct. Journal of Business Research, 169, 114281. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.114281

Dehghan Shadkam, A., & Akhavan, A. (2024). Examining the Relationship between the Glass Ceiling and Career Advancement of Female Employees in Industrial Units of the Central Iron Ore Company of Bafq with the Mediating Role of Self-Concept. Women and Society Research, 15(59), 121-133.

Kavoosi, S., Safari, A., & Shaemi Barzoki, A. (2024). A Mixed-Method Approach on the Glass Cliff Phenomenon: A Case of Public Sector Service Organizations in Iran. Management Research Review, 47(9), 1360-1399. https://doi.org/10.1108/MRR-09-2023-0716

Kianpour, S., Farhang, A. A., & Shamsollahi, R. (2025). The Effect of the Glass Ceiling on the Women's Entrepreneurship Index in Iran: A Copula Functions Approach. Entrepreneurship Development Quarterly, 18(1), 89-118.

Malmir, A., & Ebrahimzadeh, M. (2024). Identifying and Prioritizing Glass Ceiling Factors in Women's Career Advancement Using a Fuzzy Inference System. Management and Development Process Quarterly, 37(3), 61-80.

Movafagh, M., Nazari, R., & Shahriari, N. (2022). Explaining the Dimensions of the Glass Ceiling Facing Women's Management in Sport: A Qualitative Meta-Synthesis Approach. Women in Development and Politics, 20(1), 109-130.

Muposhi, A., Zulu, M., Mugwati, M., & Matsikenyeri, O. (2025). Piercing the Glass Ceiling: Proposed Personal Brand Equity Framework for Enhancing Women Career Success. Gender Issues, 42(1), 15. https://doi.org/10.1007/s12147-025-09358-8

Nazari, L. (2021). Women's Leadership: An Approach toward Breaking the Glass Ceiling. Women and Society, 12(47), 37-43.

Rafiei, Z., Aghaei, N., Hezhbarnia, Z., & Alam, S. (2025). Providing Effective Strategies for Overcoming the Glass Cliff in Women's Management in Iranian Sports Organizations. Sport Management Journal, 17(2), 1-33.

Rahimi, F., & Ahmadi Arpanahi, M. (2024). Developing Women's Resilience in the Workplace: A Strategy for Breaking the Glass Ceiling. Psychosocial Studies of Women, 22(3), 96-121.

Seibert, S. E., Kraimer, M. L., & Heslin, P. A. (2024). Developing Leadership Talent: Gendered Access to Developmental Opportunities. Journal of Management, 50(1), 45-78.

Seyedabadi, F., Salajegheh, S., Fatehi-Rad Givaki, N., & Firoozabadi, A. (2024). The Role of Women's Employment Policies in Their Career Success along the Career Path with the Mediating Role of the Glass Ceiling. New Approaches in Public Administration, 1(4), 88-112.

Stimson, N. (2025). "Glass Ceilings" and Other Metaphors We Work By: An Exploration of the Impact of Stereotype and Metaphor on Women's Corporate Leadership Careers. Emerging Minds Journal for Social Research, 2025(1), 1-8. https://doi.org/10.59973/emjsr.224

Terpstra-Tong, J. L. Y., Treviño, L. J., Yaman, A. C., Froese, F. J., Ralston, D. A., Bozionelos, N., Furrer, O., Tjemkes, B., León-Darder, F., & Li, Y. (2025). Gender Composition at Work and Women's Career Satisfaction: An International Study of 35 Societies. Human Resource Management Journal, 35(2), 397-427. https://doi.org/10.1111/1748-8583.12570

Zarei, S. (2021). The Mediating Role of Career Development in the Relationship between Career Adaptability and Work Engagement. Career and Organizational Counseling, 14(47), 97-112.