طراحی الگوی موانع مدیریت دانش در مناطق نفتخیز جنوب
کلمات کلیدی:
مناطق نفتخیز جنوب, مدیریت دانش, کسب دانش, خلق دانش, ذخیره دانش, اشتراک دانشچکیده
هدف این پژوهش طراحی و اعتبارسنجی الگوی جامع موانع مدیریت دانش در مناطق نفتخیز جنوب ایران بهمنظور ارتقای اثربخشی نظام مدیریت دانش سازمانی است. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی–کمی) انجام شد؛ در مرحله کیفی، با بررسی اسناد علمی و مصاحبه با خبرگان، کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت و ۹ مؤلفه اصلی در قالب پنج بعد موانع کسب، خلق، ذخیره، اشتراک و کاربرد دانش استخراج گردید. در مرحله کمی، دادهها از ۳۶۷ نفر از کارشناسان مناطق نفتخیز جنوب جمعآوری شد. روایی همگرا و واگرا و پایایی ابزار با آلفای کرونباخ تأیید شد. سپس تحلیل عاملی تأییدی و مدلسازی معادلات ساختاری با نرمافزار SmartPLS انجام گرفت و برای اولویتبندی ابعاد موانع از روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) استفاده شد. نتایج مدلسازی نشان داد که هر پنج بعد موانع مدیریت دانش اثر معناداری بر عدم استقرار مدیریت دانش دارند (p<0.001). بیشترین اثر مربوط به موانع کاربرد دانش (β=0.542) و سپس موانع اشتراک (β=0.510) و ذخیره دانش (β=0.472) است. شاخص برازش کلی مدل (GOF=0.409) بیانگر برازش قوی مدل میباشد. تحلیل AHP نیز نشان داد موانع کسب دانش با وزن نهایی 0.300 بالاترین اولویت را دارند و پس از آن موانع خلق دانش با وزن 0.249 قرار میگیرد. همبستگی قوی بین موانع خلق و کاربرد دانش (r=0.749) و کمترین همبستگی بین موانع اشتراک و کاربرد دانش (r=0.431) مشاهده شد. یافتهها نشان میدهد که عدم استقرار مدیریت دانش در مناطق نفتخیز جنوب حاصل شبکهای بههمپیوسته از موانع ساختاری، انسانی، فرهنگی، فناورانه و مدیریتی است و رفع این موانع نیازمند رویکردی سیستمی، یکپارچه و متناسب با شرایط خاص این مناطق میباشد.
دانلودها
مراجع
Abdelwhab Ali, A., Panneer Selvam, D. D., Paris, L., & Gunasekaran, A. (2019). Key factors influencing knowledge sharing practices and its relationship with organizational performance within the oil and gas industry. Journal of Knowledge Management, 23(9), 1806. https://doi.org/10.1108/JKM-06-2018-0394
Amirhosein, M., Saghi, N., Mahmoud, M., & Mohammad, D. (2018). The Relationship Between Knowledge Management and Innovation Performance. The Journal of High Technology Management Research, 29(1), 12-26. https://doi.org/10.1016/j.hitech.2018.04.002
Asadi, F., & Safari, T. (2023). Identifying Factors Affecting the Instability of Knowledge Management in the Oil-rich Regions of Southern Iran. Technology in Entrepreneurship and Strategic Management, 3(2), 13-26. https://doi.org/10.61838/kman.jtesm.3.2.2
Ding, X., & Yang, Z. (2022). Knowledge mapping of platform research: a visual analysis using VOSviewer and CiteSpace. Electronic Commerce Research, 22, 787-809. https://doi.org/10.1007/s10660-020-09410-7
Ghaffari, S., & Bakhtiari, M. (2025). Investigating Organizational Wisdom and Knowledge Management Advancement with an Innovation Driver Role in Public Libraries of Qom Province. Journal of Knowledge Retrieval and Semantic Systems, 12(42), 183-219.
Ghasemi, B., & Valmohammadi, C. (2018). Developing a measurement instrument of knowledge management implementation in the Iranian oil industry. Kybernetes, 47(6). https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/K-01-2018-0006/full/html
Halil, Z., Shahnawaz, M., & Merve, T. (2018). Relationship between knowledge management processes and performance: critical role of knowledge utilization in organizations. Knowledge Management Research & Practice, 24-38. https://doi.org/10.1080/14778238.2018.1538669
Husayn, E. (2025). The Impact of Artificial Intelligence on Knowledge Management: Faculty Perspectives From the University of Zawia’s Faculties of Economics, Management, an